24. 8 2010

Ábending TN 10-2: Óskir um gjaldskrárhækkanir verði grandskoðaðar og gjaldskráreftirlit samræmt

Iðnaðaráðuneytið
Guðjón Axel Guðjónsson skrifstofustjóri
Arnarhváli
150 Reykjavík

Reykjavík, 24.08.2010
Tilv. 2006/0018 - 2.1 e
GT

Ábending frá talsmanni neytenda (TN 10-2):

Efni: Sjálfstætt, samræmt og ítarlegt eftirlit stjórnvalda með gjaldskrám fyrir orku og aðra veituþjónustu til neytenda þar sem einokun ríkir eða takmörkuð samkeppni

Meðal hlutverka talsmanns neytenda er skv. 6. gr. laga nr. 62/2005 að standa vörð um hagsmuni og réttindi neytenda, stuðla að aukinni neytendavernd og setja fram úrbótatillögur um reglur „er varða neytendur sérstaklega“. Eftir yfirferð yfir lög, sem gilda um gjaldskráreftirlit ráðherra og annarra opinberra aðila með veituþjónustu, er ljóst að töluvert misræmi er á því hvort lögbundið gjaldskráreftirlit er fyrir hendi og hvernig slíku eftirliti er háttað í framkvæmd - svo sem hversu sjálfstætt og ítarlegt eftirlitið er. Þá er mismunandi hvaða aðili hefur eftirlitsheimildir og eftir atvikum eftirlitsskyldu; í dæmaskyni má nefna að iðnaðarráðherra staðfestir lögum samkvæmt gjaldskrá um heitt vatn hafi einkaleyfi verið veitt en Orkustofnun staðfestir hins vegar samkvæmt lögum gjaldskrá raforku í sérleyfisstarfsemi. Á hinn bóginn virðist stjórn vatnsveitu í lögum veitt sjálfdæmi um gjaldskrá fyrir kalt vatn; sama gildir um stjórn fráveitu. Síðast en ekki síst er afar mismunandi hvort og þá hvernig lög kveði á um hvaða kostnaðar-, hagræðingar- eða arðsemisliða megi - eða eigi að - líta til þegar gjaldskrá er sett, henni breytt eða hún staðfest. Þó gilda meginreglur stjórnsýsluréttar - svo sem rannsóknarskylda - um ákvarðanir um gjaldskrár og staðfestingu þeirra.

Af þessum sökum er að mínu mati hætta á misræmi og að pólitísk stefnubreyting geti leitt til þess að neytendur þurfi að standa straum af kostnaði við rekstur veitukerfa sem ella hefði deilst út á fleiri og stærri notendur. Að gefnu tilefni og í framhaldi af samskiptum við fulltrúa ráðuneytisins á fyrra ári vill talsmaður neytenda að teknu tilliti til sjónarmiða, sem leitað hefur verið eftir hjá ráðuneytinu, vinsamlegast koma á framfæri eftirfarandi ábendingu til iðnaðarráðherra sem eins helsta eftirlitsaðila gagnvart hagsmunum og réttindum neytenda varðandi gjaldskrár í veituþjónustu:

Þess verði gætt þegar gjaldskrár berast opinberum aðilum til staðfestingar að sjálfstætt endurmat fari fram á forsendum fyrir ósk veitufyrirtækis um hækkun gjaldskrár áður en staðfesting - eða eftir atvikum breyting eða synjun - á sér stað. Sérstaklega verði lagt mat á hvort hætta sé á að neytendur verði látnir gjalda þess að einstakir hlutar í virðiskeðjunni eru nátengdir eða þess að þegar til komnar fjárfestingar kunna að verða vannýttar þar sem það á við. Einkum verður að telja brýna þörf á að endurmeta sjálfstætt kostnaðarmat eða meinta hækkunarþörf hjá aðilum sem telja má verðleiðandi.

Einnig verður að telja rétt að ráðherra hafi forgöngu um að samræma og styrkja eftirlitsheimildir samkvæmt lögum. Ábendingin lýtur m.a. að því að samræma lögbundna fresti og önnur formsatriði áður en hækkun kemur til framkvæmda en ekki síður inntak slíks eftirlits áður en staðfesting á sér stað. Þess er óskað að fulltrúar neytenda verði hafðir með í ráðum við slíka endurskoðun.

Virðingarfyllst,

talsmaður neytenda,

Gísli Tryggvason.

Afrit:

Orkustofnun; b.t. Lárusar Ólafssonar yfirlögfræðings.

Samgönguráðuneytið; b.t. Hermanns Sæmundssonar skrifstofustjóra sveitarstjórnarskrifstofu.

Samkeppniseftirlitið; b.t. Páls Gunnars Pálssonar forstjóra.

Samorka; b.t. Eiríks Bogasonar framkvæmdarstjóra.

***

Sjá frétt um ábendinguna.

• Prenta
• Senda