14. ágú. 2008
Tillaga TN 08-2 til fjármálaráðherra um niðurfellingu vsk. og tolls af sendingum að lágu verðmæti
Fjármálaráðuneytið
Lilja Sturludóttir
Arnarhváli
150 Reykjavík
Reykjavík, 14.08.2008
Tilv. 2007/0008
GT
Tillaga frá talsmanni neytenda (Tillaga TN 08-2)
Efni: Niðurfelling virðisaukaskatts og tolls af sendingum að lágu verðmæti
Talsmaður neytenda hefur m.a. það lögbundna hlutverk að setja fram tillögur að úrbótum á lögum og stjórnvaldsfyrirmælum er varða neytendur sérstaklega. Að gefnu tilefni vill talsmaður neytenda vinsamlegast setja fram eftirfarandi tillögu til fjármálaráðherra um úrbætur á lögum er valda óþörfum umsýslukostnaði fyrir neytendur sem (vilja) kaupa vörur að utan. Er þetta gert í ljósi
-
hindrana sem orsakast beint af opinberum gjöldum á vörusendingar að utan og einkum
-
kostnaðar sem orsakast af innheimtu þeirra af hálfu póstflutningsfyrirtækja og draga því úr eða eyða hagræði neytenda við að panta vörur að utan.
Tillagan er sett fram að teknu tilliti til upplýsinga og sjónarmiða sem talsmaður neytenda hefur leitað eftir hjá fulltrúum fjármálaráðuneytis á nokkrum fundum síðan í október 2007 og einnig með fulltrúa Póst- og fjarskiptastofnunar í apríl 2008.
Aðdragandi
Auk ofangreinds óhagræðis er ljóst að talsverð óánægja er meðal neytenda á Íslandi um stöðu póstverslunar.
Talsmaður neytenda setur af þessu tilefni að svo stöddu fram eina formlega tillögu til fjármálaráðherra í því skyni að draga úr umsýslukostnaði neytenda við sendingar að lágu verðmæti. Fleiri úrbætur hafa verið ræddar óformlega við fulltrúa fjármálaráðuneytis með það fyrir augum að
-
stuðla að aukinni skilvirkni póstverslunar fyrir neytendur á Íslandi,
-
auðvelda aðra valkosti til handa neytendum og
-
auka samkeppni í því skyni að lækka verð og breikka vöruúrval.
Almenn rök fyrir tillögunni
Talsmaður neytenda tekur að jafnaði ekki frumkvæði í skattamálum. Öðru máli gegnir ef skattur er til þess fallinn að raska frjálsum viðskiptum eða samkeppni, neytendum í óhag. Hér er vikið að sköttum og gjöldum sem hafa mikil áhrif á hagsmuni og hegðun neytenda og þar með verðlag og samkeppnisumhverfi á íslenskum markaði án þess að ljóst sé að umræddir skattar og gjöld skili rauntekjum í ríkissjóð sem réttlæta óhagræðið af þeim. Á móti heildartekjum kemur enda bæði kostnaður ríkisins við innheimtu þeirra og umsýslukostnaður póstflutningsfyrirtækja - sem á endanum lendir á neytendum og dregur úr hvata til slíks eigin innflutnings og hamlar því samkeppni mjög.
Tilgangur með tilllögu þessari er að draga úr umsýslukosnaði neytenda á Íslandi sem panta smáar vörusendingar beint með pósti að utan - einkum óhagkvæmum umsýslukostnaði sem býr fyrst og fremst til múra en skilar í raun litlu í þjóðarbúið.
Tillaga
Með vísan til framangreinds legg ég til að sett verði ákvæði í lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og í tollalög nr. 88/2005 um niðurfellingu virðisaukaskatts og tolls af vörusendingum að utan að lágu verðmæti. Lagt er til að ekki séu greidd slík opinber gjöld á forræði fjármálaráðuneytis nema heildarfjárhæð álagðs virðisaukaskatts og eftir atvikum tolls á vörusendingu fari fram úr 500 kr.
Rök
Fyrirmyndir
Tillaga þessi lýtur að því að sett verði regla um niðurfellingu virðisaukaskatt- og tollskyldu af vörusendingum að utan að lágu verðmæti. Meðal ríkja og ríkjasambanda sem hafa slíka reglu í lögum eru Ástralía, Bandaríkin, Evrópusambandið, Kanada, Noregur, Nýja Sjáland, Singapúr, Sviss, og Tævan.
Ísland er því eina landið á Evrópska efnahagssvæðinu sem hefur ekki þá reglu.
Slíkar reglur eru af tvennum toga. Annars vegar getur niðurfelling miðast við heildarfjárhæð álagðra gjalda (virðisaukaskatts og eftir atvikum tolls) á vörusendingu; slíka nálgun mætti kalla „gjaldareglu.“ Hins vegar getur niðurfelling opinberra gjalda miðast við verðmæti sendingarinnar sjálfrar og flutningskostnaður er þá venjulega meðtalinn; slíka reglu má nefna „verðmætisreglu.“ Sviss og Nýja-Sjáland eru dæmi um lönd sem eru með gjaldareglu en Evrópusambandið hefur líka gjaldareglu fyrir innheimtu tolls. Bandaríkin, Kanada, Evrópusambandið, Noregur, Ástralía, Singapúr og Tævan eru dæmi um lönd sem eru með verðmætisregla, sjá töflu hér á eftir.
| Land | Verðmætisregla | Gjaldaregla |
| Noregur | NOK 200 | |
| Sviss | CHF 5 | |
| Evrópusambandið | EUR 22 | EUR 10 (nær yfir tolla) |
| Bandaríkin | USD 200 | |
| Kanada | CAD 20 | |
| Nýja Sjáland | NZD 50 | |
| Ástralía | AUD 1000 | |
| Singapúr | SGD 400 | |
| Tævan | TWD 3000 | |
| Ísland |
Engin niðurfelling | |
Töluleg rök
Meginrök fyrir því að setja slíka reglu á Íslandi eru að umsýslugjöld (stundum nefnd tollmeðferðargjöld og skráningargjöld hjá sumum dreifingaraðilum) eru oft margföld þeim gjöldum sem eru tilefni tollmeðferðargjaldanna. Ef tekið er dæmi um bók sem kostar 300 kr. og sendingarkostnaður nemur 540 kr. bætist virðisaukaskattur við sem er 0,07 * (540 + 300) = 59 kr., alls 899 kr. Við bætist umsýslugjald, nú 450 kr. hjá Íslandspósti, samtals 1.349 kr. Ef virðisaukaskatturinn væri enginn myndi ríkissjóður tapa 59 kr. brúttótekjum en bókin hefði í staðinn kostað 840 kr. eða 62% af því sem hún kostar neytanda í dag. Mismunurinn, 509 kr. er nær níföld fjárhæð virðisaukaskattsins.
Tekjur ríkisins af gjöldum virðast því ekki alltaf samsvara samfélagslegu tapi af því að innheimta þau. Samfélaglsegt tap nær ekki aðeins til útgjaldanna (59 kr.) heldur einnig til þeirrar fyrirhafnar ríkisins og fyrirtækis, sem á í hlut, að innheimta slík gjöld. Síðast en ekki síst lendir það á neytendum að greiða gjöld, gera athugasemdir við óréttmæt gjöld, bíða sendinga vegna innheimtuumstangs og sækja sendingar á staði þar sem greiða þarf við móttöku. Í hérumræddum úrbótum fælist mikill almennur þjóðhagslegur ávinningur af greiðari aðgangi að innfluttum vörum og minnkun á umsýslu almennt enda er það væntanlega ekki mjög virðisaukandi starfsemi sem falla mun niður.
Afleiðingar
Framangreindur aukakostnaður þýðir jafnframt að íslenskir neytendur eru verr staddir en neytendur í nágrannalöndum hvað varðar aðgang að alls konar vörum sem seldar eru í litlu magni fyrir litlar fjárhæðir. Íslenskar verslanir hafa óviðeigandi svigrúm til að hækka verð á slíkum vörum vegna þess að samkeppni frá útlöndum eru settar óhæfilegar hömlur. Auk þess eru sumar ódýrar útlenskar vörur sem ekki eru og aldrei verða seldar á íslenskum markaði, t.d. notaðar bækur eða barnabækur á erlendum tungumálum, óhóflega dýrar þegar umsýslugjöldin bætast við - sem setur upp óþarfan múr gagnvart slíkum vörum.
Mótrök og svör
Þau mótrök hafa heyrst að verslunum á Íslandi yrði mismunað með slíkri reglu. Sterkasta dæmið í þeirri röksemdafærslu er samkeppnisstaða póstverslana á Íslandi gagnvart póstverslunum erlendis sem selja sömu eða sambærilega vöru enda leggðist þá virðisaukaskattur ofan á vörur frá innlendri póstverslun en ekki frá erlendri. Sendingarkostnaður kemur hins vegar til í báðum tilvikum. Þó að æskilegt gæti verið að innlend póstverslun ykist er staðreynd að hún er ekki mikil í dag og því er slík aðstaða fátíð.
Veigameiri andrök gegn þessum mótrökum felast þó í því að vegna legu landsins er sendingarkostnaður að utan að jafnaði svo miklu hærri en sendingarkostnaður innanlands að svo fremi sem niðurfellingarþröskuldurinn sé nægilega lágur er stærðfræðilega útilokað, sbr. dæmi hér að neðan, að slík mismunun skapist enda vegur sendingarkostnaður upp hagræðið af niðurfellingu gjalda og meira til. Öll önnur þróuð ríki hafa fundið niðurfellingarþröskuld sem hentar aðstæðum hvers og eins, sbr. töflu hér að framan; hið sama getur íslenska ríkið gert eins og hér er lagt til.
Önnur mótrök felast í jaðaráhrifum slíkrar smápakkareglu þannig að sending sem fer rétt yfir mörkin verður eftir sem áður gjaldskyld og þarf þá væntanlega að greiða umsýslugjald vegna hennar. Við þessu má segja að slíkar lágmarkskröfur tíðkast alls staðar í lagakerfum og slík jaðaráhrif eru afleiðing þess að komið er til móts við óréttlát eða óheppileg áhrif af almennri reglu.
Gjaldaregla eða verðmætisregla
Aðalmarkmið tillögu þessarar nást hvort sem notast er við svonefnda verðmætisreglu eða gjaldareglu sem raktar eru hér að ofan. Betra væri líklega fyrir hagsmuni neytenda að notast við verðmætisreglu enda er hún einföld og gagnsæ þannig að hún auðveldar neytanda ákvörðun við pöntun þar sem hann getur einfaldlega séð út frá verðmæti sendingar hvort hún er undanþegin opinberum gjöldum eður ei. Besti kosturinn fyrir neytendur væri því verðmætisregla en ekki þykir að svo stöddu raunhæft að leggja til slíka breytingu sem fyrsta skref.
Gjaldaregla er í sjálfu sér flóknari fyrir neytandann þar sem hann þarf að reikna út gjöld af sendingu til þess að komast að því hvort sending er undanþegin gjaldskyldu. Þrátt fyrir framangreinda kosti verðmætisreglu er valin sú leið að leggja til gjaldareglu. Samráðsferlið bendir til þess að slík regla yrði einfaldari í framkvæmd og auðveldara yrði að gæta jafnræðis milli vöruflokka með ólíkan vsk. ef slík niðurfelling myndi miðast við heildarfjárhæð álagðs virðisaukaskatts og eftir atvikum tolls á vörusendingu (gjaldaregla) – en ekki verðmæti sendingarinnar sjálfrar (verðmætisregla). Það er sú aðferð sem Nýja Sjáland og Sviss notast við. Meðal röksemda er sú lagalega staðreynd að virðisaukaskattsþrepin tvö (7% og 24,5%) eru svo fjarri hvort öðru að gjaldareglan nær betur markmiði um einsleitni auk þess sem jafnræðissjónarmiða er betur gætt með því að sama fjárhæð er felld niður óháð verðmæti vöru og vöruflokki (virðisaukaskattsþrepi). Þá er auðveldara að verja slíka niðurfellingu ríkistekna þegar hún miðast við tiltekna fjárhæð sem er svo smávægileg að vart borgar sig að innheimta hana en verðmætisregla gæti leitt til þess að hærri gjöld en að væri stefnt væru felld niður.
Viðmiðunarfjárhæð niðurfellingar gjalda
Í sjálfu sér er fræðilega unnt að finna þröskuld sem útilokar 100% af mögulegum „undirboðum” frá erlendum póstvöruverslunum sem byggjast á niðurfellingu virðisaukaskatts. Ekki er þó óeðlilegt út frá hagsmunum neytenda að setja nokkuð rýmri þröskuld sem stuðlar frekar en ella að samkeppnishæfari mörkuðum þó að „undirboð” vegna niðurfellingar yrðu stærðfræðilega möguleg í fáeinum tilvikum frá einstökum löndum. Útreikningar sýna að sá þröskuldur sem myndi alveg útiloka „undirboð” er miðað við júlí 2008 tæplega 250 kr. Sökum þess að samkeppnisþarfir á Íslandi eru talsverðar, legg ég til tvöfalda þá fjárhæð.
Þannig er lagt til að sú fjárhæð verði 500 kr. sem er margfalt lægra en á Nýja Sjálandi (um 2.670 kr. miðað við gengi 19. febrúar 2008 en 2.990 kr. miðað við gengi 24. júlí 2008) og nokkru hærra en í Sviss (rúmar 300 kr. miðað við gengi 19. febrúar 2008 en 390 kr. miðað við gengi 24. júlí 2008). Ef 500 kr. markið yrði valið jafngilti það skattfrelsi af tollfrjálsum pökkum í 7% virðisaukaskattsþrepi (svo sem bókum) allt að 7.143 kr. með sendingarkostnaði) en allt að 2.041 kr. ef um væri að ræða vörur sem bera 24,5% virðisaukaskatt. Ef um er að ræða tollskyldar vörur væru tölurnar lægri sem því næmi
Ég tel ljóst að ofangreind tillaga sé til þess fallin að bæta stöðu neytenda og að breyting þessi sé því til úrbóta. Áframhaldandi óbreytt ástand virðist að mínu mati brjóta gegn hagsmunum og réttindum neytenda.
Niðurlag
Hef ég því með vísan til d- og b-liðar 2. mgr. laga nr. 62/2005 um embættið ákveðið að setja fram ofangreinda tillögu um breytingu á tilgreindum lögum og eftir atvikum reglugerðum en þar segir að hlutverk talsmanns neytenda felist m.a. í því að setja fram tillögur um úrbætur á lögum og stjórnvaldsfyrirmælum er varða neytendur sérstaklega og bregðast við þegar hann telur brotið gegn réttindum og hagsmunum neytenda.
Virðingarfyllst,
talsmaður neytenda,
Gísli Tryggvason.
Afrit :
Viðskiptaráðuneyti.
Póst- og fjarskiptastofnun
DHL.
Hraðflutningar UPS.
Íslandspóstur
Fréttasafn